PHẦN 2: TỪ TRUNG CỔ ĐẾN PHỤC HƯNG – KHI GUITAR DẦN LỘ DIỆN
Nếu như ở phần trước, chúng ta đã theo dấu những nhạc cụ dây cổ đại – tổ tiên xa xôi của guitar – thì đến giai đoạn Trung Cổ và Phục Hưng, hình hài của cây đàn guitar bắt đầu hiện rõ hơn. Đây là thời kỳ quan trọng, nơi guitar dần thoát khỏi vai trò “nhạc cụ dân gian mờ nhạt” để trở thành một phần của đời sống âm nhạc châu Âu.
Guitar bước vào châu Âu Trung Cổ
Sau sự sụp đổ của Đế chế La Mã, châu Âu bước vào thời kỳ Trung Cổ (khoảng thế kỷ V – XV). Âm nhạc lúc này chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ nhà thờ, nhưng song song đó, các nhạc cụ dây vẫn âm thầm phát triển trong đời sống dân gian và cung đình.
Một trong những nhánh ảnh hưởng lớn nhất đến guitar châu Âu chính là thế giới Ả Rập. Khi người Moor xâm chiếm bán đảo Iberia (Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha ngày nay), họ mang theo nhạc cụ oud – một cây đàn có cần ngắn, thân bầu và dây kép. Oud nhanh chóng hòa nhập với văn hóa bản địa và trở thành nền tảng cho nhiều nhạc cụ dây châu Âu về sau.
Không khó để nhận ra: hình dáng thân đàn, cấu trúc hộp cộng hưởng và cách gảy dây của oud đã để lại dấu ấn sâu đậm trong quá trình hình thành guitar.
Gittern – “bóng dáng guitar” thời Trung Cổ
Từ thế kỷ XII đến XIV, châu Âu xuất hiện một nhạc cụ gọi là gittern. Đây được xem là một trong những “người tiền nhiệm” trực tiếp nhất của guitar.
Gittern thường có:
– Thân nhỏ, được đục nguyên khối từ gỗ
– Cần đàn ngắn
– 3 đến 4 cặp dây
– Được chơi bằng miếng gảy
Gittern phổ biến trong các buổi tiệc cung đình, lễ hội và cả trong âm nhạc đường phố. Nó gắn liền với hình ảnh các nhạc sĩ lang thang (troubadour, minstrel), những người mang âm nhạc đi khắp châu Âu.
Dù còn thô sơ, gittern đã đặt nền móng quan trọng cho khái niệm nhạc cụ dây có cần, có phím, chơi hợp âm – điều sau này trở thành linh hồn của guitar.
Thời Phục Hưng – Guitar dần định hình bản sắc
Bước sang thời kỳ Phục Hưng (thế kỷ XV – XVI), tư duy nghệ thuật châu Âu thay đổi mạnh mẽ. Âm nhạc không còn chỉ phục vụ tôn giáo mà hướng đến cảm xúc, cái đẹp và cá tính cá nhân. Chính trong bối cảnh đó, guitar bắt đầu tìm được “chỗ đứng” rõ ràng hơn.
Hai loại nhạc cụ đặc biệt quan trọng xuất hiện trong giai đoạn này:
Vihuela – niềm tự hào của Tây Ban Nha
Vihuela có hình dáng rất gần với guitar hiện đại:
– Thân đàn thắt eo rõ ràng
– 5 đến 6 cặp dây
– Có phím đàn cố định
– Chơi được cả giai điệu lẫn hợp âm
Vihuela được giới quý tộc Tây Ban Nha ưa chuộng, và lần đầu tiên, nhạc viết riêng cho nhạc cụ “họ guitar” được ghi chép một cách nghiêm túc.
Renaissance Guitar – guitar thật sự xuất hiện
Song song với vihuela, guitar thời Phục Hưng (Renaissance Guitar) cũng ra đời. Nhỏ gọn hơn, thường chỉ có 4 cặp dây, cây đàn này nhanh chóng phổ biến trong đời sống thường nhật vì:
– Dễ mang theo
– Dễ chơi
– Phù hợp đệm hát và khiêu vũ
Đây là lần đầu tiên cái tên “guitar” được dùng một cách phổ biến tại châu Âu, đặc biệt ở Tây Ban Nha, Pháp và Ý.
Guitar – từ nhạc cụ phụ đến nhân vật chính
Dù chưa đạt đến vị thế như lute hay harpsichord trong âm nhạc hàn lâm, guitar ở thời Phục Hưng đã hoàn thành một điều vô cùng quan trọng: xác lập bản sắc riêng.
Từ đây, guitar không còn là “bản sao” của oud hay lute, mà trở thành:
– Nhạc cụ của con người đời thường
– Công cụ để kể chuyện, đệm hát, bộc lộ cảm xúc
– Nền tảng cho sự bùng nổ ở các thế kỷ sau