PHẦN 3: GUITAR THỜI KỲ PHỤC HƯNG – KHI HÌNH HÀI CÂY ĐÀN DẦN ĐƯỢC HÌNH THÀNH
Sau khi rời khỏi thế giới cổ đại và bước vào thời Trung Cổ, lịch sử đàn guitar không còn gắn chặt với những nền văn minh lớn như Ai Cập hay La Mã nữa, mà bắt đầu một hành trình mới trên mảnh đất châu Âu. Đây là giai đoạn đặc biệt quan trọng, bởi dù cây đàn guitar hiện đại vẫn chưa xuất hiện, nhưng những đặc điểm nền tảng về cấu trúc, cách chơi và vai trò xã hội của guitar đã dần được hình thành.
Ở thời Trung Cổ, châu Âu là nơi giao thoa mạnh mẽ giữa văn hóa bản địa và ảnh hưởng từ thế giới Hồi giáo. Chính sự va chạm này đã góp phần sinh ra những nhạc cụ dây mang dáng dấp rất gần với guitar ngày nay.
Khi Andalus mang âm nhạc phương Đông đến châu Âu
Một trong những cột mốc quan trọng nhất của lịch sử guitar thời kỳ này là sự hiện diện của người Moor (Hồi giáo) tại bán đảo Iberia, đặc biệt là khu vực Tây Ban Nha ngày nay. Họ mang theo đàn oud – một nhạc cụ dây không phím, thân tròn, âm thanh sâu và dày – và nhanh chóng ảnh hưởng đến âm nhạc bản địa châu Âu.
Mặc dù đàn oud không phải guitar, nhưng tư duy chế tác của nó – đặc biệt là thân đàn rỗng và dây gảy – đã truyền cảm hứng trực tiếp cho các nghệ nhân châu Âu. Khi người châu Âu thêm phím đàn để phù hợp với hệ thống âm nhạc phương Tây, những nhạc cụ “lai” đầu tiên bắt đầu xuất hiện.
Chính tại đây, khái niệm về một cây đàn dây phím dùng để gảy hoặc đệm hát đã dần được định hình.
Gittern và vihuela – Những “tổ tiên” mang dáng guitar
Đến khoảng thế kỷ XII–XIV, châu Âu xuất hiện nhạc cụ gọi là gittern. Đây được xem là một trong những hình thức sớm nhất mang hình dáng guitar: thân đàn nhỏ, mặt cong, cần đàn ngắn và có phím. Gittern thường được sử dụng trong các buổi trình diễn cung đình, lễ hội và âm nhạc thế tục.
Song song với gittern, tại Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha, một nhạc cụ quan trọng khác ra đời: vihuela. Vihuela có thân đàn phẳng, eo đàn rõ ràng và hệ dây đôi – những đặc điểm cực kỳ gần với guitar cổ điển sau này.
Điều đáng chú ý là vihuela không chỉ dùng để đệm hát mà còn được sáng tác nhạc riêng, với hệ thống bản nhạc tương đối hoàn chỉnh. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử, nhạc cụ mang “họ guitar” được đối xử như một nhạc cụ nghệ thuật nghiêm túc, chứ không chỉ là công cụ giải trí dân gian.
Guitar bước ra khỏi vai trò dân dã
Nếu ở thời cổ đại, nhạc cụ dây chủ yếu gắn với nghi lễ hoặc sinh hoạt cộng đồng, thì sang thời Trung Cổ – Phục Hưng, guitar (và các tiền thân của nó) bắt đầu bước vào đời sống trí thức và nghệ thuật.
Trong các triều đình châu Âu, vihuela và gittern được sử dụng để độc tấu, hòa tấu, và đệm cho thơ ca. Những nghệ sĩ chơi đàn không còn đơn thuần là người biểu diễn, mà trở thành nhạc sĩ, nhà sáng tác, thậm chí là học giả nghiên cứu âm nhạc.
Chính giai đoạn này đã đặt nền móng cho tư duy rằng:
Một cây đàn guitar không chỉ là nhạc cụ để chơi, mà là phương tiện biểu đạt cảm xúc và tư tưởng nghệ thuật.
Bước đệm cho sự ra đời của guitar hiện đại
Dù vẫn còn khác xa guitar ngày nay về số dây, kích thước và âm lượng, nhưng những nhạc cụ thời Trung Cổ và Phục Hưng đã giải quyết được ba vấn đề cốt lõi: hình dáng thân đàn, hệ thống phím, và vai trò âm nhạc độc lập.
Từ đây, guitar chỉ còn chờ thêm vài thế kỷ nữa để hoàn thiện cấu trúc, tăng âm lượng, và bước vào thời kỳ hoàng kim của guitar cổ điển và guitar hiện đại.